Glokom hastasına katarakt ameliyatı yapılır; iki hastalık ileri yaşta sık birlikte görülür ve glokom tedavileri kataraktı hızlandırabilir. Bu yazıda katarakt ameliyatının göz tansiyonunu nasıl etkilediğini, önce hangi ameliyatın yapıldığını, trabekülektomi geçirmiş gözde bleb korunmasını, katarakt ameliyatı sonrası göz tansiyonunun neden yükseldiğini (viskoelastik ve kortizon yanıtı) ve glokom hastasında hangi lensin seçildiğini kaynaklarıyla bulabilirsiniz.
Glokom (göz tansiyonu) ve katarakt, ileri yaşın iki yaygın göz hastalığıdır; 60 yaşından sonra ikisinin aynı gözde bulunması olağandır. Aralarındaki ilişki yalnızca yaş değildir: glokom damlalarının uzun süreli kullanımı ve özellikle filtran glokom ameliyatları katarakt gelişimini hızlandırabilir; trabekülektomi sonrası aylar veya yıllar içinde katarakt ameliyatı gerekmesi sık görülen bir durumdur.[1][9] Öte yandan kalınlaşan katarakt lensi, dar açılı gözlerde drenaj açısını daraltarak göz tansiyonunu yükseltebilir.[6] Bu yüzden iki hastalık birlikte planlanır. Glokom hakkında genel bilgi için Glokom (Göz Tansiyonu) Nedir? sayfamıza bakabilirsiniz.
Çoğu kataraktta hayır; ancak iki durumda katarakt göz tansiyonunu yükseltebilir. Birincisi dar açılı gözlerde yaşla kalınlaşan lensin irisi öne iterek açıyı daraltmasıdır; EAGLE çalışması bu hastalarda lensin erken çıkarılmasının lazer iridotomiden daha etkili basınç kontrolü sağladığını göstermiştir.[6] İkincisi, çok ilerlemiş (hipermatür) kataraktta lens proteinlerinin sızarak drenaj dokusunu tıkadığı nadir ikincil glokomlardır. Dar açılı glokom ve lens ameliyatı ilişkisi için Dar Açılı Glokom ve Akut Glokom Krizi sayfamıza bakabilirsiniz.
Bir miktar düşürebilir, ama etkinin büyüklüğü glokomun türüne göre değişir. Glokomu olmayan kişilerde, glokom şüphelilerinde ve glokom hastalarında katarakt ameliyatı sonrası göz içi basıncında küçük bir düşüş bildirilmiş ve bu düşüşün 5 yıla kadar sürdüğü gösterilmiştir; açık açılı glokomda çalışmalar arasında %7 ile %22 arasında değişen düşüşler rapor edilmiştir.[5] Dar açılı glokomda düşüş belirgindir, çünkü lensin çıkarılması kapanan açıyı açar;[6] psödoeksfoliasyon glokomunda da tek başına katarakt ameliyatının daha fazla basınç düşüşü sağladığı bildirilmiştir.[4]
| Glokom türü | Beklenen etki | Anlamı |
|---|---|---|
| Açık açılı | Küçük, değişken düşüş; damla sayısı genellikle aynı kalır[5] | Glokom tedavisi sürer; ameliyat glokom tedavisi değildir |
| Dar açılı | Belirgin düşüş; açı mekanik olarak açılır[6] | Seçilmiş hastalarda lens ameliyatı ilk basamak tedavi olabilir |
| Psödoeksfoliasyon | Diğer türlerden daha fazla düşüş; ameliyat teknik olarak daha zorlu[4] | Deneyimli cerrah; ameliyat sonrası yakın takip |
| Trabekülektomi geçirmiş göz | Düşüş değil, bleb işlevinde bozulma riski[2][3] | Sıralama ve teknik önem kazanır |
Tabloyu tam görmek için parmağınızla yana kaydırabilirsiniz.
İki hastalık birlikteyse üç seçenek vardır: önce katarakt sonra glokom ameliyatı, ikisini aynı seansta yapmak (kombine cerrahi) ya da önce glokom ameliyatı. Karar; basıncın ne kadar yüksek olduğuna, hedef basınca, kataraktın görmeyi ne kadar bozduğuna ve planlanan glokom ameliyatının türüne göre verilir. EGS 6. baskı rehberi, süzülme yastığı (bleb) oluşturan bir glokom ameliyatı planlanıyorsa uygun olduğunda önce katarakt, sonra glokom ameliyatını önerir; çünkü trabekülektomi ile aynı anda yapılan katarakt ameliyatının bleb işlevini bozabildiği gösterilmiştir.[2]
| Seçenek | Kimlerde düşünülür? | Avantaj | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Önce katarakt | Basınç damlayla kontrol altında, katarakt görmeyi bozuyor; ileride trabekülektomi olasılığı varsa | Bleb henüz yokken katarakt tamamlanır; dar açılı gözde açı açılır, basınç düşebilir[2][6] | Ameliyat sonrası geçici basınç yükselmesi; glokom tedavisi sürer |
| Kombine (katarakt + MIGS) | Hafif-orta açık açılı glokom; damla yükünü azaltmak isteyenler | Tek seans; Cochrane'e göre katarakt + iStent, tek başına katarakta göre damlasız kalma olasılığını artırır[8] | Basınç düşüşü sınırlı; kanıt kalitesi düşük[8] |
| Kombine (katarakt + trabekülektomi) | Yüksek basınç ve belirgin katarakt birlikte; iki ayrı ameliyat uygun değilse | Tek seans, hızlı basınç kontrolü | Bleb işlevi aynı anda yapılan katarakttan etkilenebilir; EGS mümkünse ayrı yapılmasını önerir[2] |
| Önce glokom ameliyatı | Basınç kontrolsüz ve sinir hasarı ilerliyor; katarakt henüz hafif | Görme sinirini koruma önceliği | Trabekülektomi kataraktı hızlandırır; sonraki katarakt ameliyatı bleb için risk taşır[1][3] |
Tabloyu tam görmek için parmağınızla yana kaydırabilirsiniz.
Tablo genel bir çerçevedir; sıralamaya muayene bulgularıyla hekiminiz karar verir. Glokom ameliyatı yöntemleri için Glokom Ameliyatı (Göz Tansiyonu Ameliyatı) sayfamıza bakabilirsiniz.
Trabekülektomide basıncı düşüren şey, gözün üst kısmında oluşturulan süzülme yastığıdır (bleb). Daha sonra yapılan katarakt ameliyatı, ameliyat sırasındaki iltihap ve basınç değişiklikleri nedeniyle bu yastığın yavaş yavaş kapanmasına yol açabilir. Sistematik bir derleme, katarakt ameliyatının trabekülektomiyi özellikle başlangıçta zaten zayıf olan bleblerde olumsuz etkilediğini, ameliyat öncesi basıncı yüksek olan gözlerde kontrolün daha çok bozulduğunu, buna karşılık bazı çalışmalarda basıncın genel olarak stabil kaldığını bildirir.[3] 102 gözlük bir çalışmada ise trabekülektomi sonrası katarakt ameliyatında ilk 24 saatte 25 mmHg üzerine çıkan basınç yükselmesinin trabekülektomi başarısızlığıyla ilişkili olduğu görülmüştür.[4]
Bu yüzden trabekülektomili gözde katarakt ameliyatı planlanırken cerrah genellikle şunlara dikkat eder: kesiyi blebden uzak (şakak tarafından, korneadan) yapmak, irise mümkün olduğunca dokunmamak, ameliyat sonunda viskoelastik maddeyi iyice temizlemek, gerekirse bleb çevresine skar önleyici ilaç uygulamak ve ilk günlerde basıncı sık ölçmek. Hastanın da bu ameliyattan sonra ek damla veya küçük bir müdahale (iğneleme) gerekebileceğini bilmesi gerekir.
Katarakt sonrası göz tansiyonu yükselmesi iki ayrı zamanda ortaya çıkar. Katarakt ameliyatından sonraki ilk 24 saatte göz içi basıncı geçici olarak yükselebilir; glokom hastalarında bu daha sık ve daha belirgindir. Başlıca nedenler ameliyatta kullanılan viskoelastik maddenin gözde kalması, ameliyata bağlı iltihap ve drenaj dokusunun geçici tıkanmasıdır. Trabekülektomili gözlerde yapılan 200 gözlük bir çalışmada, özellikle düşük bleb yüksekliği ve ameliyat sırasında irise müdahale erken basınç yükselmesi riskini artırmıştır.[7] Bu geçici yükselme çoğunlukla damla veya kısa süreli tabletle kontrol altına alınır ve günler içinde geçer.
İkinci neden, ameliyat sonrası kullanılan kortizonlu damlalardır: toplumun yaklaşık %30-40'ı kortizona basınç artışıyla yanıt verir ve glokom hastalarının hemen hepsinde bu yanıt vardır; artış genellikle ilacın 1-4. haftasında görülür ve kesilince çoğunlukla 1-4 haftada geriler.[9] Bu yüzden glokom hastalarında kortizon süresi kısa tutulur, gerekirse daha az basınç yükselten iltihap gidericilere geçilir ve ameliyat sonrası kontrollerde basınç her seferinde ölçülür. Katarakt sonrası göz tansiyonu haftalar sonra yükselmişse ilk akla gelmesi gereken, kortizon yanıtıdır.
Ameliyattan sonra şunlar olursa beklemeyin: artan göz ağrısı, bulantı, görmede belirgin azalma veya ışık çevresinde halka. Bunlar basınç yükselmesinin işareti olabilir; aynı gün hekiminize ulaşın.
Katarakt ameliyatında gözün doğal merceği yerine yapay bir göz içi lens konur. Tek odaklı (monofokal) lensler yalnızca bir mesafeyi netleştirir; çok odaklı (multifokal, “akıllı”) ve geniş odak derinlikli lensler gözlük ihtiyacını azaltmayı hedefler ama görüntüdeki kontrastı bir miktar düşürür ve gece halka/parlama yapabilir. Glokom, görme alanını ve kontrast duyarlılığını zaten azalttığı için ileri evre glokomda genellikle tek odaklı lens tercih edilir; erken evre ve iyi kontrollü glokomda, görme alanı sağlamsa akıllı lens hekimle birlikte değerlendirilebilir. Bu bir kural değil, hastaya göre verilen bir karardır. Lens seçenekleri için Akıllı Lens Ameliyatı ve Trifokal Mercek Ameliyatı sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Evet. Glokom katarakt ameliyatına engel değildir; iki hastalık sık birlikte görülür ve glokom tedavileri kataraktı hızlandırabilir[1]. Fark, planlamadadır: ameliyat sıralaması, teknik, lens seçimi ve ameliyat sonrası basınç takibi glokoma göre düzenlenir.
İlk 24 saatteki geçici yükselme viskoelastik maddenin gözde kalması, iltihap ve drenaj dokusunun geçici tıkanmasına bağlıdır; glokom hastalarında daha sık görülür[7]. Haftalar sonraki yükselme ise çoğunlukla kortizonlu damlalara yanıttır; glokom hastalarının hemen hepsinde bu yanıt vardır ve ilaç kesilince geriler[9].
Duruma göre değişir. Bleb oluşturan bir glokom ameliyatı (trabekülektomi) planlanıyorsa EGS, uygun olduğunda önce katarakt sonra glokom ameliyatını önerir; aynı anda yapılan katarakt ameliyatı bleb işlevini bozabilir[2]. Basınç kontrolsüz ve sinir hasarı ilerliyorsa önce glokom ameliyatı gerekebilir.
Evet, kombine cerrahi mümkündür. Hafif-orta glokomda katarakt ameliyatına MIGS (örneğin iStent) eklenebilir; Cochrane derlemesine göre bu, tek başına katarakta göre damlasız kalma olasılığını artırır ama basınç düşüşü sınırlıdır ve kanıt kalitesi düşüktür[8]. Katarakt ile trabekülektominin aynı seansta yapılması ise EGS'ye göre bleb işlevi açısından daha az tercih edilir[2].
Çoğu kataraktta hayır. Dar açılı gözlerde kalınlaşan lens açıyı daraltarak basıncı yükseltebilir; bu hastalarda lensin çıkarılması basıncı belirgin düşürür[6]. Çok ilerlemiş kataraktta lens proteinlerinin drenajı tıkadığı nadir ikincil glokomlar da vardır.
Duruma göre. Çok odaklı (akıllı) lensler kontrast duyarlılığını bir miktar düşürür ve gece halka yapabilir; ileri evre glokomda görme alanı ve kontrast zaten azaldığı için genellikle tek odaklı lens tercih edilir. Erken evre, iyi kontrollü ve görme alanı sağlam hastalarda hekimle birlikte değerlendirilebilir.
Uzun süreli glokom tedavisi ve özellikle filtran glokom ameliyatları katarakt gelişimini hızlandırabilir[1]. Bu, damlayı bırakmak için bir neden değildir; katarakt ameliyatla düzeltilebilir, glokomun verdiği sinir hasarı ise geri dönmez.
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kaynaklardan derlenmiştir (son kontrol: 26 Ekim 2026). Metindeki köşeli parantezli numaralar ilgili kaynağa götürür. Her cerrahi işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; işlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Bu web sitesinde yer alan içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis ve tedavi niteliği taşımaz. Ameliyat kararı ve sıralaması, hekiminizin yapacağı kapsamlı muayene sonucunda belirlenir.
